ทำไมดวงดาวกะพริบ เมื่อเราเงยหน้ามองท้องฟ้าในคืนที่ปลอดโปร่ง หลายคนคงสังเกตว่าดวงดาวบนฟ้าเหมือน “กะพริบ” ระยิบระยับอย่างมีเสน่ห์
ต่างจากดวงจันทร์หรือดาวเคราะห์ที่มักส่องแสงนิ่งกว่า ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Stellar Twinkling หรือ การกะพริบของดาวแต่สาเหตุแท้จริงไม่ได้มาจากดาวที่กะพริบเอง หากมาจากสิ่งที่ใกล้ตัวเรากว่ามาก นั่นคือ บรรยากาศของโลก นั่นเอง
บทบาทของบรรยากาศโลกในปรากฏการณ์ดาวกะพริบ
บรรยากาศโลกประกอบด้วยชั้นอากาศหลากหลายที่มี อุณหภูมิ ความหนาแน่น และการเคลื่อนไหวแตกต่างกัน เมื่อแสงจากดวงดาวซึ่งอยู่ไกลออกไปหลายปีแสงเดินทางมายังโลก แสงเหล่านี้ต้องผ่านชั้นบรรยากาศที่ปั่นป่วนอยู่ตลอดเวลา
อากาศที่แตกต่างกันทำให้แสง หักเห (refraction) ในรูปแบบต่างๆ เมื่อชั้นอากาศไหลหรือหมุนตัว แสงของดาวก็ถูกหักเหไปคนละทิศทางในแต่ละเสี้ยววินาที ผู้สังเกตบนพื้นดินจึงเห็นดาวเหมือน “สลับความสว่าง” หรือ “สั่นระยิบ”
จึงกล่าวได้ว่า ดาวไม่ได้กะพริบแต่บรรยากาศต่างหากที่ทำให้มองเห็นเหมือนกะพริบ
ทำไมดาวจึงกะพริบมากกว่าดาวเคราะห์?
หากเรามองดาวเคราะห์อย่างดาวศุกร์ ดาวพฤหัสบดี หรือดาวเสาร์ เราจะพบว่ามักไม่ค่อยกะพริบมากนัก เหตุผลเพราะว่า…
1. ดาวเคราะห์อยู่ใกล้กว่า
ดาวเคราะห์ใกล้โลกมากกว่าดาวฤกษ์อย่างมหาศาล จึงมีลักษณะเป็น “จานเล็กๆ” เมื่อผ่านความปั่นป่วนของอากาศ การหักเหจึงเฉลี่ยออกจนดูนิ่งกว่า
2. ดาวฤกษ์อยู่ไกลจนเป็นจุดเล็กมาก
แสงจากดาวฤกษ์เหมือนจุดเดียวที่อ่อนไหวต่อการบิดเบือนของอากาศ ทำให้กะพริบง่ายกว่า
เหตุใดดาวบางคืนกะพริบมากเป็นพิเศษ?
บางคืนดาวดูนิ่ง บางคืนก็กะพริบแรงจนเห็นได้ชัด ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับคุณภาพของบรรยากาศ (Seeing) เช่น
อากาศร้อนจัด ทำให้ชั้นอากาศปั่นป่วนมาก
คืนที่มีลมแรงบนชั้นบรรยากาศ
ไอน้ำหรือความชื้นสูง
ความกดอากาศไม่เสถียร
มลพิษและฝุ่นในอากาศ
หากคืนใดอากาศนิ่ง ทำให้แสงผ่านชั้นบรรยากาศได้ราบรื่น ดาวก็จะดูสว่างมั่นคงมากขึ้น
แม้จะเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่เรามองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่คลื่นแสงที่บิดเบือนจากการกะพริบของดาวนั้น เป็นข้อมูลสำคัญสำหรับนักดาราศาสตร์ด้วย เพราะช่วยให้เข้าใจถึงสภาวะของบรรยากาศโลก และเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ต้องสร้างกล้องโทรทรรศน์ในอวกาศ เช่น Hubble Space Telescope เพื่อเลี่ยงความปั่นป่วนของบรรยากาศ ทำให้ได้ภาพดวงดาวคมชัดขึ้นกว่ากล้องบนพื้นดินหลายเท่า
สรุป สาเหตุที่ดวงดาวกะพริบไม่ได้เกิดจากดาวที่กำลังเปลี่ยนความสว่าง แต่เกิดจาก
การหักเหของแสงจากดาวขณะผ่านบรรยากาศ ความปั่นป่วนของชั้นอากาศที่ทำให้แสงสั่นไปมา ดาวอยู่ไกลจนมองเป็นจุดเดียวซึ่งอ่อนไหวต่อการบิดเบือนของอากาศ โลกของเราเองจึงเป็นผู้สร้างภาพ “ดาวกะพริบ” อันงดงามบนท้องฟ้า
สนับสนุนบทความนี้โดย คาสิโนเวียดนาม